Laat je (klein)kind veilig aan je hechten en geef het een boost mee voor het leven.
Waarom is veilige gehechtheid zo belangrijk?
Wanneer kinderen zich veilig aan hun ouders of verzorgers kunnen hechten, krijgen ze een stevige basis mee voor hun leven. Veilige gehechtheid maakt dat we ons veilig en verbonden voelen in onze relaties. We ervaren een zekere mate van zelfverzekerdheid en hebben een goede relatie met ons lichaam. We voelen ons veilig in relatie met vrienden en vriendinnen. We kunnen goed op onszelf zijn en tijd alleen doorbrengen. We rusten in onze eigen basis. We zijn in staat om ‘ja’ en ‘nee’ te zeggen in relatie met belangrijke anderen. We hebben oog voor anderen en willen graag iets doen ten behoeve van het grote geheel. We zijn nieuwsgierig, leven in het nu en zijn in staat om nieuwe ervaringen op te doen. Zoals je leest is dit een heel arsenaal aan kwaliteiten waarvan je wilt dat elk kind ze meekrijgt voor een gelukkig leven.
Hoe kan het dat niet elk kind veilig gehecht is? En gaat het dan om vreselijke mishandeling of kan een kind ook onveilig gehecht raken door kleinere oorzaken?
Veilige hechting komt doordat een kind voldoende aandacht en zorg ontvangt. Martin Appelo heeft hechting weleens vergeleken met het krijgen van oersoep. Wanneer een kind voldoende oersoep krijgt, dan is de kans groot dat het veilig gehecht raakt. Oersoep bestaat uit: aandacht, zorg, veilige aanraking, voldoende eten op het moment dat het kind erom vraagt (leren om je behoefte uit te stellen is prima, maar hoe lang moet een kind wachten?), op de juiste wijze gespiegeld worden en gewaardeerd worden om wie je bent in plaats van om wat je presteert.
Ik schrijf deze blog omdat het me aan mijn hart gaat dat ik tijdens mijn dagelijkse wandelingen door het park zo vaak denk: oei, wat je nu doet is goed bedoeld, ik begrijp je, maar voor je kind is dit zoooo niet wat het nodig heeft. Laat ik een paar voorbeelden geven.
Voorbeeld 1
Onlangs liep ik door het park en zag ik op een bankje in de zon een vader en moeder zitten. Zij hadden een kinderwagen bij zich en in deze kinderwagen zat een meisje van ongeveer een jaar oud. Beide ouders waren bezig met hun telefoon. Ik zag dat het meisje aanvankelijk allerlei gebaren maakte naar haar vader en moeder, met haar voet duwde ze tegen de knie van haar moeder om haar aandacht te vragen. Echter, beide ouders bleven geconcentreerd bezig met hun telefoon en negeerden het aandacht vragen van hun dochter volledig.
Ik denk dat als dit gedrag tussen deze ouders en hun dochter zich veelvuldig herhaalt, het goed mogelijk is dat dit meisje vermijdend gehecht raakt. Doordat haar ouders haar negeren zal ze er niet meer op vertrouwen dat er steun en liefde zal komen. Ze zal haar eigen weg gaan. Zelfs als ze van streek is, zal ze nauwelijks iets laten blijken. Ze zal het zelf oplossen.
Voorbeeld 2
Ik zat op de fiets en zag een leuk gezinnetje. Vader, moeder en een kindje van 2 of 3 jaar. Vader was met het meisje aan het spelen. Opeens gooit vader het haar de lucht in. Prima, niets mis mee, zou je denken, dat doe ik ook weleens met mijn dochtertje, ze schatert dan van het lachen. Dit kindje werd doodsbenauwd, terwijl ze de lucht in werd gegooid was haar gezicht van haar vader afgewend. Het meisje kan zo de emoties van haar vader niet zien. Ze kan niet zien dat hij zijn handen uitstrekt om haar weer op te vangen en dat hij al die tijd met zijn aandacht bij haar is. Ze kan niet zien hoeveel liefde hij voor haar heeft en naar haar lacht. Wat zij ziet zijn gebouwen, open ruimte, maar die geven haar niet de zekerheid dat ze weer opgevangen wordt door haar vader.
Voorbeeld 3
Wat ik veelvuldig zie zijn vaders en / of moeders die hun kind in de kinderwagen hebben, achter de kinderwagen lopen en dan met iemand anders praten (live of bellend) en het kind totaal geen aandacht geven. Deze kinderen zijn vaak helemaal afgehaakt. Gouden tip: laat je telefoon thuis als je naar buiten gaat met je kind. Wees samen, geniet van de wandeling en wat je allemaal aan dieren, bomen, struiken en ander loslopend wild tegenkomt. En… als het even kan ga naast de kinderwagen lopen, maak oogcontact met je kind, help het woorden geven aan wat het ziet en leer het de wereld kennen.Tegenwoordig zijn er ook heup draagzakken waar je je kind mee op je heup kunt dragen. Zo is je kind heel nabij en kun je samen de wereld ontdekken.
Veilige gehechtheid en mentaliseren
Kinderen veilig aan je laten hechten betekent dat je je kind leert om bij ongemak aanwezig te zijn. Je leert het kind mentaliseren. Mentaliseren wil zeggen dat je je kind leert om woorden te geven aan zijn eigen gevoelens en ervaringen en ook aan wat jij in dezelfde omstandigheid ervaart.
Voorbeeld 1:
Opa zit in de kamer met zijn kleinkinderen Sarah en Mara. Sarah en Mara zijn bijna twee jaar oud en hebben de hele dag lief gespeeld. Het is al wat later in de middag en de meisjes worden moe. Ze staan voor het raam de tuin in te kijken en opeens trekt Sarah aan de gordijnen die voor het raam hangen. Opa schrikt en wordt boos. Hij roept: ‘Sarah komt hier’! Sarah schrikt van de boosheid van opa en begint te huilen. Aanvankelijk weet Sarah niet wat zij moet doen. Zij kijkt naar buiten en dan naar opa. Als opa boos blijft zeggen dat zij moet komen, dan gaat Sarah naar opa toe. Zij strekt haar armpjes uit en begint op de buik van opa te slaan, terwijl zij roept: ‘Opa, opa’. Dan beseft opa dat Sarah niet expres aan de gordijnen heeft getrokken. Het was een ongelukje. Opa pakt Sarah op en zegt: ‘Hey lieverd, ik zie dat je geschrokken bent en moet huilen. Je trok per ongeluk aan het gordijn en opa schrok daarvan en werd boos op jou. Het spijt me lieverd. Ik had dat niet moeten doen. En als het gordijn stuk is, dan kunnen we dat vast wel weer maken’. Sarah slaat een zucht van verlichting en klampt zich nog steviger aan opa vast.
Voorbeeld 2:
Mama is met Mies in de zandbak aan het spelen. Ze maken zandkastelen, moddertaart en modderijsjes. Ze hebben dikke pret. Mama vraagt aan Mies of zij zo’n lekker moddertaartje van haar mag kopen. ‘Ja’, zegt Mies. Mies neemt een hele schep zand in haar hand en geeft het aan mama. Per ongeluk valt er veel zand en modder op de nieuwe rok van mama. Het gezichtje van Mies betrekt een beetje. Mama ziet dat en zegt: ‘Ach Mies, er komt wat zand en modder op mijn nieuwe rok, maar dat is geen enkel probleem. De modder droogt straks op en dan valt het zand vanzelf weer van mijn rok. Je hoeft niet bang of verdrietig te zijn, ik ben helemaal niet boos op jou. Dit kan gebeuren als we samen spelen’. Mies slaat een diepe zucht en gaat opgelucht weer verder spelen.
Je ziet in beide voorbeelden dat zowel opa als moeder proberen om zowel hun eigen gevoelens te benoemen als de gevoelens van Sarah en Mies. Hierdoor krijgen deze jonge kinderen de kans om tekening te krijgen in hun gevoelswereld en in de gevoelswereld van anderen. Dit proces wordt mentaliseren genoemd en is de basis van veilige gehechtheid. Zo wordt de wereld voor kinderen veilig en leren ze eveneens om hun gevoelens en emoties te dragen (containen).
Wat kan mentaliseren in de weg staan?
Op het moment dat ouders, grootouders en andere belangrijke volwassenen in het leven van een kind niet in staat zijn om hen op de juiste wijze te spiegelen door hen te helpen mentaliseren, is er een kans dat kinderen hun binnenwereld niet zo goed leren kennen. Kinderen krijgen geen tekening in wat ze ervaren, leren hun gevoelens niet dragen en voelen zich dan eerder onveilig. Volwassenen kunnen minder goed in staat tot mentaliseren zijn omdat ze het bijvoorbeeld zelf niet hebben geleerd, te gestresst zijn (bijvoorbeeld door te hard werken, financiële problemen, verslaving of vertoeven in een omgeving van bijvoorbeeld een natuurramp), in oorlogsgebieden leven, zelf te maken hebben met trauma. Deze en meer oorzaken kunnen tot gevolg hebben dat volwassenen minder goed in staat zijn om kinderen op de juiste wijze te spiegelen. Dit kan onveilige gehechtheid tot gevolg hebben.
Wat heeft onveilige gehechtheid tot gevolg?
De wereld is voor mensen die onveilig gehecht zijn geen veilige plek. Het is moeilijker om veilige en verbonden relaties aan te gaan. Voor deze kinderen en later volwassenen is het moeilijker om gevoelens te dragen, waardoor er sneller ruzie zal zijn binnen een relatie. Soms is het moeilijk om alleen te zijn, voor anderen is het moeilijker om zich te verbinden en gezonde relaties op te bouwen.
Het goede nieuws is dat mensen die onveilig gehecht zijn, kunnen leren om zich veiliger te verbinden in relaties. Dit vraagt moed, vertrouwen en tijd. Mocht je dat proces aan willen gaan, dan ben je van harte welkom in mijn praktijk. Je bent ook van harte welkom als je meer wilt weten over hoe je je kind een veilige basis mee kunt geven voor zijn of haar leven. Als je wilt leren mentaliseren en op welke wijze jij je kind oersoep kunt geven.
