Over trauma valt enorm veel te zeggen. Al heel lang doen mensen onderzoek naar trauma. Wat gebeurt er als iemand getraumatiseerd raakt? Wat zijn de symptomen? Hoe kun je iemand op een goede manier begeleiden? Kan iemand van trauma genezen? Ik wil absoluut niet pretenderen dat ik hier een antwoord weet of überhaupt veel weet over trauma. Ik begin me er pas net in te verdiepen, samen met collega’s en ik heb afgelopen week een eerste opleiding afgerond bij Trauma Company, wellicht volgen er nog vele opleidingen rond dit thema…
In deze blog wil ik vooral mijn gedachten met je delen over wat ik denk te zien hoe compassie ons mogelijk kan beschermen tegen trauma. Het is een hypothese die niet per se hoeft te kloppen, maar het zet mij wel aan het denken.
Trauma kan allerlei oorzaken hebben, ik zal er een paar noemen. Denk aan natuurrampen, auto ongelukken, het zien van geweld, het zelf meemaken van geweld, seksueel misbruik, maar ook jarenlang te weinig of geen aandacht of lichamelijke verzorging krijgen (zeker in de kindertijd) of een ouder of partner die jou geen ruimte geeft om je eigen weg te gaan. Dit alles kan leiden tot traumatische klachten.
Nu las ik onlangs in een boek van Jack Kornfield dat Tibetaanse mensen die gevlucht zijn uit Tibet niet of nauwelijks getraumatiseerd zijn. Dit feit heeft mij behoorlijk aan het denken gezet. Hoe kan dat? Monniken, nonnen en ook ‘gewone’ Tibetanen hebben soms vele jaren van marteling, verwaarlozing en heftig geweld hebben meegemaakt, zijn niet of nauwelijks getraumatiseerd.
Misschien ken je het verhaal van een Tibetaanse monnik die jarenlang vast heeft gezeten, gemarteld is en echt heftig geweld heeft meegemaakt, die het volgende tegen de Dalai Lama zegt: “Bijna het ergste was gebeurd, ik was bijna mijn compassie verloren”.
Dit is in mijn ogen de sleutel waarom de Tibetaanse mensen minder te maken hebben met trauma. COMPASSIE. Tibetanen zijn opgegroeid in een cultuur waarin compassie een hoofdrol speelt. Ook als zij in omstandigheden verkeren waar geweld, verlies of ziekte aanwezig zijn, dan beoefenen zij compassie. Dit is heel iets anders dan terugvechten, kwaad worden, verdriet wegstoppen of wanhopen. Compassie wil zeggen dat je volledig aanwezig bent in de situatie (van jezelf en de ander) en dat je oefent om je hart open te houden.
Tibetanen zijn niet de enige die dit hebben beoefend. Als ik lees hoe Nelson Mandela, Mahatma Gandhi of Martin Luther King om zijn gegaan met de omstandigheden waarin zij verkeerden, dan deden zij op een bepaalde manier hetzelfde. Van Nelson Mandela is bijvoorbeeld bekend dat hij zich tijdens zijn gevangenschap heeft verdiept in de leefwereld van de gevangenbewaarders, door de taal te leren en zich te verdiepen in de geschiedenis van deze mensen. We hebben allemaal de beelden gezien hoe Nelson Mandela uit de gevangenis kwam en hoe hij het Zuid-Afrikaanse volk heeft proberen te bewegen naar verzoening en vergeving = Compassie!
Ik heb een boek gelezen van Yavis Masters, Vrijheid achter Tralies, waarin hij schrijft hoe hij verdacht wordt van een geweldsdelict waarvan hij zegt dat hij het niet gepleegd heeft. Masters zit al meer dan vijfendertig jaar achter tralies en heeft zich een aantal jaren geleden bekeerd tot het boeddhisme. In zijn boek schrijft hij hoe hij elke dag probeert om de sfeer op zijn afdeling positief te houden. Als hij daar een keer op aangesproken wordt door een van zijn medegevangenen zegt hij: “Als de gevangenbewaarders naar huis gaan, wil ik dat zij zich oké voelen, anders slaan ze misschien hun kinderen of hun vrouw”.
Welke overeenkomst zie ik in de casussen die ik hierboven schets? Ik zie dat zowel de Tibetanen, als Nelson Mandela, als Yavis Masters, zich ondanks hun benarde situatie, blijven verdiepen in de ander, in degenen die hun geweld aandoen of gevangen houden. Dit maakt dat ze de mens blijven zien in de ander. Ze houden op een bepaalde manier hun hart open. Ik maak hier een enorme buiging voor en ik zie dat dit de enige sleutel is om om te gaan met alle negativiteit die ons overkomt. Klein en groot. Zelf heb ik hier nog wel iets in te leren….
Compassie vraagt van ons om geen grens te trekken tussen ik en ander. Dit is misschien een sleutel om bij traumatische ervaringen niet of minder getraumatiseerd te raken.
