In deze blog wil ik je graag een proeve geven van de werkwijze van Zijnsoriëntatie. Zijnsoriëntatie is ontwikkeld door Hans Knibbe. Wat ik misschien wel het meest bijzondere vind aan Zijnsoriëntatie is dat Hans Knibbe in staat is geweest om in het pad dat hij aanbiedt, het non-duale en het duale zo dicht bij elkaar te houden. Je zou dat ook kunnen verwoorden door te zeggen dat hij het absolute en het relatieve bij elkaar houdt. Met het absolute bedoelen we: Zijn, het goddelijke, dat wat altijd heel en compleet is en nooit aangedaan kan worden door wat dan ook, je essentie. Met het relatieve bedoelen we: hoe we onszelf meestal ‘aantreffen’, zoekend, verlangend naar liefde (grijpend), weerstand naar pijn en ongemak (wegduwend, willen veranderen), en handelend zonder na te denken, handelend op de automatische piloot (onbewust), je psyche.
Waarom vind ik het bijzonder dat hij het absolute en het relatieve bij elkaar kan houden? Wanneer je het absolute en het relatieve bij elkaar houdt, hoef je niet langer te kiezen voor dit of tegen dat. Je kunt je bewustzijn laten rusten in Zijn en tegelijkertijd met heel veel liefde en respect omgaan met je automatische, vaak onbewuste patronen. Het maakt dat elke verbetermodus doorzien kan worden voor wat het in wezen is. Je leert dansen tussen het absolute en het relatieve en zo leer je zien dat samsara (de relatieve wereld) en nirwana (het absolute) niet van elkaar gescheiden zijn. Je hoeft niet lang op weg, je ontdekt dat precies waar je nu bent, je thuis is. In Christelijke termen zou ik zeggen: het Koninkrijk Gods is binnenin u.
Wanneer je meer wilt weten over de dans tussen het absolute en het relatieve: lees mijn blog: de dans tussen het absolute en het relatieve. In deze blog wil ik dieper ingaan op de werkwijze zoals Hans Knibbe deze heeft uitgedacht in het Zijnsgeoriënteerde Pad van Levenskunst.
Met Zijnsoriëntatie bedoelen we letterlijk: je oriënteren op Zijn, de altijd aanwezige gronddimensie van het bestaan. Alles wat bestaat is een vorm van Zijn. Wanneer je je dat bewust bent, raak je contactvol aanwezig in het Nu. De mallemolen van streven en vermijden, die altijd naar toekomst of verleden wijst, heeft je niet langer in de greep. Het is net alsof je uit een vernauwing stapt en opeens in een open ruimte staat. Deze open ruimte van Zijn blijkt intrinsiek vrij te zijn van al je patronen, gevoelens en gedachten. Je komt in contact met inspiratie, kracht en levenslust.
Het derde perspectief
Zijn wijst naar wat ik absoluut noem. In Zijnsoriëntatie hebben we vele woorden voor Zijn: de non-duale gronddimensie van het bestaan, openheid, ruimte, het goddelijke, dharmakaya. Zijn is niet kiezend voor dit of voor dat. Zijn is volkomen open. Zijn komt niet in beweging, heeft geen kleur en is in die zin niet te vatten. Zijn is de onbegrensde ruimte van jouw bewustzijn, alles kan er in plaatsvinden, zonder dat het zelf ooit in beweging komt. Wanneer je je bewust wordt van deze ruimte, vallen alle grenzen weg, ben je volkomen in verbinding met al het bestaande (zonder dat er een vast ‘ik’ blijft bestaan) en schieten alle woorden tekort. Je hele overlevingstendens komt tot stilstand en Zijn blijft over.
Het derde perspectief is het beginpunt en het eindpunt van Zijnsoriëntatie. Elke meditatie, elke leergang, elke retraite start met Zijn. In Zijnsoriëntatie vinden we het belangrijk om regelmatig in retraite te gaan om Zijn ‘body’ te geven. In ons dagelijkse leven helpt het om elke dag tijd vrij te maken voor stilte en meditatie. En toch blijkt een retraite daar een extra ‘boost’ aan te geven. Alsof je je bewustzijnspieren aan het trainen bent.
Het tweede perspectief
In het tweede perspectief leren we ons afstemmen op onze liefdevolle, heldere en wijze aard, wie we van nature zijn. We noemen dit ook wel onze Spiritaard, Spirit, Gestalte, innerlijke leraar of sambhogakaya. Wie we van nature zijn heeft vaak niets te maken met wie we geworden zijn vanuit onze geschiedenis. Onze Spiritaard noem ik onze eerste natuur (natuurlijke aard). Wie we geworden zijn is een laagje daaroverheen, je patronen en automatische reacties, dat noem ik je tweede natuur.
Om je natuurlijke aard te herinneren, maken we binnen Zijnsoriëntatie contact met onze Wijsheidsgeest, die via beelden met ons communiceert wie we van nature zijn. We noemen dit Gestaltebeelden. Deze Gestaltebeelden laten ons via visualisatie letterlijk zien wie we zijn. We roepen bijvoorbeeld het beeld op van de Gestalte van Compassie en zo krijgen we als het ware een voorproefje van onze natuurlijke compassievolle aard. In het tweede perspectief leren we deze compassie ook belichamen en oefenen dat om dat ook in het dagelijkse leven vorm te geven.
De Gestalte heeft zijn wortel in Zijn. In die zin is hij/zij ‘niet van deze wereld’ maar komt hij voort uit de non-duale grond. Hij communiceert aan onze psyche hoe het is om ‘verlichting te leven’. Hij laat de psyche zien hoe de wereld ‘werkelijk’ is, van ongekende schoonheid en liefde ‘gemaakt’. Dit doet hij zonder de psyche fout te maken. Hij nodigt de psyche juist liefdevol uit om zijn neus te draaien en de gegeven liefde, wijsheid en compassie te zien, die altijd al aanwezig zijn. Om dit te kunnen, maken we een tussenstap in het eerste perspectief. Laten we eens onderzoeken wat de werkwijze van het eerste perspectief is.
Het eerste perspectief
Ook in het eerste perspectief werken we met de Gestalte. In dit perspectief laten we allereerst een beeld opkomen van het huis van Zijn. Dit is het zinnebeeld van de omgeving waar de Gestalte zijn woonplaats heeft. Het is het zinnebeeld waar wij ten diepste onze woonplaats hebben. Het is je spirituele thuis. In het huis van Zijn is een atmosfeer van openheid, frisheid, helderheid en licht. Het ademt wijsheid van alle tijden.
In het huis van Zijn ‘woont’ de Gestalte. De Gestalte is zoals geschreven een zinnebeeld om onze al verlichte aard aan te wijzen. De Gestalte is onze innerlijke leraar. Deze leraar is niet alleen liefdevol, hij of zij is ook helder en krachtig. De Gestalte is er om jouw natuurlijke aard aan te wijzen, wie jij van nature bent. Dit zijn we zelf vaak vergeten en dat is uiterst jammer, want daardoor denken we onszelf arm en zoeken we der Rijkdom op de verkeerde plaats, en dat terwijl we kostbare en krachtige wezens zijn. De Gestalte zal jou keer op keer liefdevol herinneren aan jouw natuurlijke aard.
De Gestalte nodigt jouw psyche uit om zijn oriëntatie op overleven los te laten en te ontdekken dat Rijkdom gegeven is. Wanneer we van deze werkwijze gebruik maken, leren we om onze patronen en van onhandige automatische reacties in het licht van de Gestalte te leggen. Dit is een uiterst liefdevol en waarachtig gebaar, juist omdat de Gestalte weet heeft van onze geschiedenis en in die zin helemaal niet oordelend is naar onze patronen. De psyche is dat meestal wel, om die reden kennen we zelfafwijzing of erger nog zelfhaat. De Gestalte is juist heel liefdevol naar alles in ons. Hij of zij snapt onze beweegredenen vanuit een breder zicht. Hij of zij weet waar onze patronen en soms onhandige gedrag vandaan komt. En hij of zij kan ons liefdevol de weg wijzen om nieuw gedrag uit te proberen.
Het nulde perspectief
In het nulde perspectief zijn we vergeten dat we ruimer zijn dan wie we zijn. We doen ook helemaal geen moeite om ons dat te herinneren. We leven op de automatische piloot.
Dans van perspectieven
Alle perspectieven dansen met elkaar. In Zijnsoriëntatie zien we dan ook dat het belangrijk is om alle perspectieven te respecteren en je eigen te maken. In het eerste perspectief leer je je psyche draaien van overleven naar Spirit. Dat is een prachtig en kostbaar gebaar. Je gaat de rijkdom zien en proeven die altijd al aanwezig is, in elke situatie. Zoals beschreven, de Gestalte doorziet onze patronen en is er niet oordelend naar. Dat zijn jij en ik vanuit het lagere perspectief (onze psyche) wel. Het is dus al een enorme stap als we liefdevol kunnen worden naar bijvoorbeeld ons patroon om te veel te eten of te veel tv te kijken of op je laptop bezig te blijven en veel te laat naar bed te gaan. Je kunt ook ontdekken wat er achter het patroon van boos worden op je zoon of dochter zit of het patroon om keer op keer te laat op je werk te komen. Als je ontdekt wat er achter het patroon zit (iets wat je door de ruime blik van de Gestalte kunt ontdekken), dan kan jouw blik ook ruim en liefdevol worden en krijg je de mogelijkheid om niet gedrag uit te proberen.
Wanneer onze psyche zich leert toewenden naar de Gestalte, dan kan hij op den duur ook leren om meer en meer de optiek van de Gestalte aan te nemen. Dit zijn de tweede perspectief beoefeningen. Je oefent om niet langer door je dagelijkse optiek naar de wereld te kijken (nulde perspectief), maar om je perspectief langdurig ruim en liefdevol te laten zijn. Dit heeft een enorm zuiverend effect op hoe je jezelf, de ander en je omgeving ervaart. Oneindige Liefde en gegeven verbinding kunnen naar de voorgrond komen.
De Gestalte heeft, zoals eerder geschreven, zijn wortel in de non-duale Zijnsgrond. Hij is niet van deze wereld. Het bijzondere van de Gestalte is dat hij dus non-dualiteit met ons communiceert. Zo krijgen we een voorproefje van wie we zouden zijn als we verlicht zouden zijn. De Gestalte (Spirit) communiceert Zijn met onze psyche. Hij slaat als het ware een brug. Hoe mooi is dat!
En zo leren we om onze non-duale grond te herkennen in alles. We leren zien dat alles leeg is en tegelijkertijd verbonden met al het andere. Met leeg wordt in dit geval bedoeld dat het ‘verschijnt’, maar nergens vaste grond heeft. Alles is voortdurend in beweging. Dit is heel goed nieuws. Doordat alles voortdurend verandert, kunnen wij ook veranderen, lees ontwikkelen. We kunnen onszelf spiritueel ontwikkelen, door onze grond steeds meer in Spirit en Zijn te leggen en op relatief niveau kunnen we onszelf ontwikkelen door te leren ons leven vorm te geven vanuit Zijn en Spirit, wat een heel andere grondtoon heeft dan onze psyche.
Zo kunnen het absolute en het relatieve met elkaar dansen. Zo leert de psyche om Zijn en Spirit vorm te geven in het dagelijkse leven. Hans Knibbe heeft dat tijdens een retraite ooit het vierde perspectief genoemd. Hier kan de dragelijke lichtheid van het bestaan naar de voorgrond komen en kunnen wij onze natuurlijke kwaliteiten als liefde, compassie, wijsheid en vreugde vormgeven in het dagelijkse leven, in relatie met al het bestaande en met name onze dierbaren, geliefden en mensen die we dagelijks ontmoeten.
