Toen ik jaren gelden voor het eerst een introductieworkshop aan de School voor Zijnsoriëntatie volgde ging het de eerste dag over ‘aanhaken, afhaken en rusten in de Zijnspositie’. Het is een nabije en liefdevolle ingang om Zijn te leren herkennen en daarmee thuis te komen in de natuurlijke staat.
Hoe langer ik het pad loop en hoe vaker ik bij het thema aanhaken, afhaken en de Zijnspositie stil sta, hoe diepgaander de theorie voor mij wordt. Alsof in deze eenvoudige theorie van aanhaken, afhaken en de rusten in Zijn, de hele boeddhistische leer ingesloten is.
Nu hoor ik je bijna denken: ‘wat is aanhaken, afhaken of rusten in de Zijnspositie eigenlijk???’
Aanhaken is een beweging die we onszelf veel zien maken. We haken aan en grijpen naar alle dingen die we prettig vinden. Voorbeelden zijn: aanhaken bij lekker eten, fijne geuren, mooie geluiden, even verzitten om prettiger te zitten, een fijne vakantiebestemming en ga zo maar door. Aanhaken is grijpen naar alles wat jou een goed of veilig gevoel geeft. In het dagelijkse leven hebben we meestal niet door dat we ‘aanhaken’.
Als je aanhaken onderzoekt, kom je tot de ontdekking dat je door aan te haken een tunnelvisie krijgt. Je grijpt naar dat wat je prettig vindt, en je verliest daarmee ‘de rest’, het grote geheel, uit het oog. Mensen geven aan dat ze helemaal ‘daar’ zijn (bij waar ze aan aanhaken) en daarmee het contact met hun lichaam kwijt zijn. Als ik vraag naar de gewaarwordingen in hun lichaam, ontdekken ze dat hun energie is opgetrokken, de adem hoog en oppervlakkig is en dat ze de verbinding met de grond volkomen kwijt zijn.
Aanhaken doen we als we verliefd zijn. Meestal kunnen we dan nog maar aan één iemand denken. Maar aanhaken doe je ook aan patronen, gewoonten die je een goed gevoel geven. Denk bijvoorbeeld aan elke dag even douchen. Als je dan een paar dagen niet kunt douchen (om wat voor reden dan ook) dan ontdek je hoe gehecht je bent aan douchen. Dit geldt voor heel veel dingen en patronen die wij in het dagelijkse leven als heel normaal zijn gaan beschouwen.
Afhaken is het tegenovergestelde van grijpen. Je gaat fysiek-energetisch juist weg. Voorbeelden van afhaken zijn: iets gaan eten terwijl je geen honger hebt, met je aandacht ergens anders naar toe gaan, niet present willen zijn, afwijzen, afkeren, weglopen, in slaap vallen.
Afhaken kan zich tonen als: de andere kant opkijken, maar met je aandacht de hele tijd bezig zijn met datgene waar je van afhaakt. Denk maar eens aan een ruzie; je bent er de hele tijd mee bezig, terwijl je met je aandacht probeert ergens anders te zijn. Een ander voorbeeld van afhaken is: je leest een boek, maar in gedachten ben je totaal ergens anders. Misschien doe je dit wel eens tijdens een vergadering?
Het is niet de bedoeling om te proberen van aanhaken of afhaken af te komen! Wellicht gaat dat simpelweg niet lukken. Het bijzondere van de Zijnsgeoriënteerde leer is dat het nooit vraagt om verbetering. Het vraagt nooit van jou om anders te worden. Het vraagt om helder te worden over wat je doet.
Wanneer je ontdekt dat je naar de koelkast bent gelopen om iets te pakken, zonder dat je honger of dorst hebt, krijg je een keuze. Je kunt je handeling afmaken, of je kunt iets nieuws uitproberen: leren rusten in Zijn.
Rusten in Zijn is rusten vóórdat je aanhaakt of afhaakt. Je leert rusten voordat je in een patroon van aanhaken of afhaken schiet. Zijn is een vrije ruimte, die niet bezet is geraakt door wat dan ook. Het is de natuurlijke staat, de grond, die voorafgaat aan alles. Zijn komt van nature niet in beweging. Ze is stil en open.
In Zijnsoriëntatie noemen we rusten in Zijn ook: rusten in de contactpositie, rusten in de hartspositie of rusten in de middenpositie. We gebruiken dus de woorden contact, hart en midden om naar Zijn te wijzen. Als je aanhaakt of afhaakt, ben je uit contact. In Zijn is er volop contact. Je bent present in elke vezel. Als je aanhaakt of afhaakt lijkt het alsof je hart aanwezig is, maar dit is eigenlijk altijd op jezelf gericht. Wanneer we rusten in Zijn is ons hart open naar al het bestaande. Vandaar de naam hartspositie. En het is het midden omdat je noch aanhaakt, noch afhaakt. De boeddha noemde het pad van Verlichting ook wel de middenweg.
Een persoonlijk voorbeeld als het gaat om aanhaken, afhaken en leren rusten in Zijn:
Ik heb jarenlang een eetstoornis gehad. Ik was bijna voortdurend aan het aanhaken en afhaken. Om met mijn patronen te leren omgaan en uiteindelijk vrij te zijn van mijn eetpatroon, leerde ik op mijn manier, rusten in Zijn.
Eten maakte mij bang. Ik kreeg vaak angstaanvallen als ik iets had gegeten. Toen ik nog midden in het patroon zat deed ik niets anders dan aanhaken en afhaken. Aanhaken aan de angst en vervolgens proberen om van de angst af te komen. Toen ik dit patroon beter onder de loep nam, zag ik dat ik kon leren om bij mijn angst te blijven in plaats van in beweging te komen. Ik deed dat door te gaan liggen of te gaan zitten en de angst ruimte te geven in mijn bewustzijn. Op die manier gaf ik ruimte.
Zo ontdekte ik dat alle gevoelens, emoties, gedachten, sensaties opkomen en ook weer gaan. Er is een stroom aan gevoelens en ervaringen en als ik daar niet op aanhaak of afhaak, dan blijf ik als het ware in het midden. Dan hoeven de dingen niet meer anders. Dan wordt als vanzelf liefde geboren. Liefde voor elke ervaring of het nu een prettige of onprettige ervaring is.
Niets in mij hoefde meer anders. Alle angst, alle gedachten en gevoelens kwamen op, maar ik leerde voetje voor voetje dat ik, mijn essentie, ruimer is dan al die gedachten, gevoelens of wat dan ook. Zo kwam ik thuis. Thuis in Zijn. Thuis in liefde bij en voor mezelf.
Dit is wat het Spirituele Pad van Zijnsoriëntatie ons biedt. Niet sleutelen aan jezelf, maar leren rusten in iets dat oneindig veel ruimer is dan welke gedachte, emotie of overlevingstendens dan ook. Rusten in je essentie, rusten in Zijn zelf.
Zolang we grijpen zijn we onvrij, zolang we wegduwen zijn we onvrij. Zodra we leren rusten in Zijn, zijn we Vrij! Dit is een vrijheid die ergens van afhankelijk is en altijd IS.
