We kunnen op veel verschillende manieren naar alles wat er op dit moment gebeurt in de wereld kijken. Maar hoe je ook kijkt, iedere blik is (waarschijnlijk) op een of andere manier polariserend. We hebben allemaal de neiging om mensen, ideeën, gebeurtenissen op de delen in streng van elkaar gescheiden categorieën. We denken snel in ‘positief’ en ‘negatief’, ‘goed’ en ‘kwaad’, ‘mooi’ en ‘lelijk’. Wanneer we op deze manier de dingen in hokjes stoppen is er weinig ruimte voor een middenweg: alles plaatsen we op een of andere manier in een hokje. Wat hiervan de gevolgen zijn, kunnen we met eigen ogen zien in de wereld zoals deze er vandaag de dag uitziet. Hokjes denken maakt dat we tegenover elkaar komen te staan; het heeft oorlog, onderdrukking en discriminatie tot gevolg.
Nu moeten we goed begrijpen dat datgene wat op grote schaal gebeurt, begint op kleine schaal, in ons eigen denken, in onze eigen geest. Ik denk dat alle mensen te maken hebben met weerstand. Niemand is helemaal tevreden met zichzelf, met anderen of met de omstandigheden waarin je verkeerd. Deze weerstand, deze neiging om dingen anders te willen hebben dan dat ze zijn, kan leiden tot grotere vormen van irritatie. En als je niet oppast kan dat doorschieten naar onverbloemde woede of haat. Op een ander moment kan begeerte ons brengen naar een toestand waarin polarisatie subtiel of minder subtiel aanwezig is. Als je bijvoorbeeld heel streng of zelfs warmhartig ergens ‘voor’ bent en je hebt geen ruimte voor iemand anders die een heel andere mening is toegedaan, dan is de situatie van polarisatie al geschapen.
Wanneer we ergens ‘voor’ of ’tegen’ zijn en er is een gebrek aan ruimte en ontspanning in onze geest, dan moeten we misschien oppassen. Oppassen in de zin dat ons gedrag geen gevolgen gaat krijgen voor het welzijn van onszelf en onze dierbaren.
Gelukkig hebben we als mens de mogelijkheid om te veranderen. We kunnen leren om ons bewust te worden van ons denken, spreken en handelen. Door zelfreflectie kunnen we ontdekken of we weerstand koesteren of dat we bereid zijn om een brug te slaan tussen onszelf en de ander. We kunnen onszelf afvragen of we de afstand tussen onszelf en anderen vergroten of juist verkleinen.
Mijn geliefden zien mij steeds vaker muggen, spinnen en vliegen vangen met een glas en een ansichtkaart, om deze tere beestjes buiten vrij te laten. Niet dat ik zo geweldig ben, maar ik besef steeds meer dat deze beestje ook willen leven. Elk levend wezen heeft het verlangen om zijn of haar leven in goede gezondheid te leven, ook een spin, een mug of een vlieg. Wanneer ze bij ons naar binnen zijn gekropen, vliegen ze zichzelf meestal dood en dat wil ik met mijn actie voorkomen. Door te beseffen dat zij, net als ik, een gelukkig leven willen leven, sla ik een brug tussen mezelf en de spin, vlieg of mug.
Maar ik ben ook mens en ben lang niet perfect. Ook ik val wel eens uit tegen een van mijn dierbaren. Dat is verre van wat ik wil. Ik heb soms de neiging om mezelf hier te begraven onder schuldgevoel of zelfverwijt en dat is verre van productief. Eigenlijk is dat ook een vorm van polariseren. Wat veel effectiever is, is bewust worden van mijn gedrag en mijn excuses aanbieden. Zo kan ik mijn gedrag omzetten in iets positiefs, ik kan een brug bouwen.
Wanneer ik me besef dat ik niet de enige ben die af en toe uitvalt, gaat mijn hart open. Ik weet uit ervaring hoe dat voelt. Hoe je soms dingen doet die je niet wilt. In het boeddhisme gebruiken ze voor dit gedrag de term: onwetendheid. Je doet iets, zonder dat je het wilt, het is al gebeurd voordat je er erg in hebt. Hier niet in schuld en schaamte vervallen, maar je rug rechten en zeggen: dit spijt me, dit had ik niet moeten doen, is misschien de meest waarachtige actie die we in die gevallen voor handen hebben.
We kunnen leren om ons bewustzijn zo te verfijnen dat we steeds eerder doorhebben wanneer we op een of andere manier in polariserende gedachten of handelen vervallen. We kunnen dit dan stop zetten en ander gedrag inzetten.
Nu is het helemaal niet makkelijk om dit te oefenen. Het vraagt van ons om van moment tot moment bewust te zijn. En polariserende spraak is snel aanwezig, misschien zonder dat jet het door hebt. Er zijn zo veel verschillende manieren van polariserend spreken en woorden zijn je mond uit is voordat je het in de gaten hebt. Kwetsende opmerkingen, subtiele steken onder water, grove beledigingen, wij-zij praat, roddelen en alle andere manieren waarmee we verdeeldheid zaaien.
Als je je voorneemt om je bewust te worden van je eigen neiging tot polariseren en dit tegengaat door bewust handelen, bewuste spraak en bewust te worden van je gedachten, zul je de kloof tussen jezelf en de ander gaandeweg dichten. Dan kun je de ander echt als medemens zien, die net als jij gelukkig wil zijn. Ik zeg niet dat dit makkelijk is. Ik denk wel dat dit de enige manier is om bij te dragen aan een wereld waarin mededogen en liefde manifest kunnen worden.
Misschien denk je: wat schiet de wereld ermee op als ik, zo’n heel klein poppetje in het grote geheel, oefent om te stoppen met polariseren? Ik ben het met je eens. De problemen die op grote schaal in de wereld zichtbaar zijn, lossen we hiermee helaas niet op, maar laat ik eraan toevoegen: op korte termijn. Zie het als een druppel op een groeiende plaat en hoe meer druppels, hoe sneller de plaat zal afkoelen. Ik blijf geloven dat het zin heeft om je eigen gedrag van moment tot moment te onderzoeken. Ik blijf geloven in Liefde, in welzijn voor alle levende wezens.
